Бюджет ашықтығына шолу 2019 :
Қазақстан

Бұл бетті қарау: Қазақша:
Contents
Ашықтық:
58
/100
(Бюджет ашықтығы индексін бағалау)
Қоғамдық қатысу:
17
/100
Бюджетті қадағалау:
67
/100

Үкіметтің бюджет жөніндегі шешімдері: қандай салықтар алу, қандай қызметтер көрсету, сондай-ақ қанша қарыз алу, адамдардың теңдігі мен әл-ауқатына, соның ішінде неғұрлым осал адамдардың өмірін жақсартуға нақты мүмкіндіктерді қоса алғанда, әсер етеді. Үкіметтер қоғамды осы өмірлік маңызды шешімдерді қабылдауға хабардар етіп, қатыстырғаны өте маңызды. 

Бюджет ашықтығына шолу (БАШ). Қоғамның орталық үкіметтің бюджеттік ақпаратына қол жеткізуін бағалау үшін халықаралыққабылданған өлшемдерді пайдаланатын әлемдегі жалғыз тәуелсіз, салыстырмалы және фактілерге негізделген зерттеу құралы болып табылады; Ұлттық бюджет процесіне қоғамның қатысуы үшін заңнамада жазылған мүмкіндіктер, сондай-ақ бюджет процесіндегі Парламент және жоғары бақылау органы сияқты бюджеттік қадағалау органдарының рөлі. 
 
Зерттеу жергілікті азаматтық қоғамға мемлекеттік қаржы бойынша есеп беріп, қайда пайдаланатынын мемлекеттік органдармен бағалауға және талқылауға көмектеседі. Осы 7-ші бюджет ашықтығына шолу 117 елді қамтиды.

Ашықтық

БАШ-дың бұл бөлігі орталық үкіметтің мемлекеттік ресурстарды жинау және жұмсау туралы ақпаратқа қоғамның қол жеткізуін бағалайды. Онда 109-ға тең мәнді көрсеткіштерді және әрбір елдің 0-ден 100-ге дейінгі шкала бойынша бағасын пайдалана отырып, негізгі сегіз бюджеттік құжаттардың болуына, уақтылығы мен толықтығына баға беріледі. Ашықтық көрсеткіші 61 және одан жоғары елдің бюджет бойынша қоғамдық пікірталастарды мазмұнды қамтамасыз ету үшін, жеткілікті материалдарды жариялайтынын көрсетеді. 

Қазақстан үшін ашықтық көрсеткіші 58 (100-ден).

Басқа елдермен салыстырғанда Қазақстанның бюджет ашықтығы

Бүкіл әлем бойынша орташа көрсеткіш
45
Грузия
81
Ресей
74
Қырғызстан Республикасы
63
Қазақстан
58
Моңғолия
56
Түркия
51
Әзірбайжан
35
Тәжікстан
17
0
Жеткіліксіз
61
Жеткілікті
100

Рейтинг Қазақстан: 117 елдің ішінде 37-ші

0
100

Қазақстан бюджет ашықтығының динамикасы

38
2010
48
2012
51
2015
53
2017
58
2019
0
Жеткіліксіз
61
Жеткілікті
100

Қазақстандағы негізгі бюджеттік құжаттардың қолжетімділігі

Қоғамдық үшін қолжетімді
Кешігумен жарияланған немесе Интернетте жарияланбаған, немесе тек ішкі пайдалану үшін жасалған
Әзірленбеген
Scroll
Құжат 2010 2012 2015 2017 2019
Алдын ала бюджеттік өтініш
Бюджет жобасы
Қабылданған бюджет
Азаматтық бюджет
Ағымдағы есептер
Жарты жылдық шолу
Жылдық есеп
Аудиторлық есеп

Қазақстан қоғамға ұсынатын негізгі бюджеттік құжаттардың мазмұны қаншалықты толық болып табылады?

61-100 / 100
41-60 / 100
1-40 / 100
Scroll
Негізгі бюджеттік құжаттар Құжаттың мақсаты мен мазмұны Бағаланатын қаржылық жылы Құжаттың мазмұнын бағалау
Алдын ала бюджеттік өтініш Атқарушы биліктің бюджеттік ұсынысын бергенге дейін, елдің салыққаржы саясатының негізгі көрсеткіштерін жариялайды; Үкіметтің экономикалық болжамын, күтілетін табыстар, шығыстар мен берешек жөніндегі мәліметтерді қысқаша баяндайды. 2019 89
Бюджет жобасы Атқарушы билік заң шығарушыларына бекітуге ұсынылатын; онда табыс көздері, министрліктерге қаржы бөлу, саясаттың ұсынылып отырған өзгерістері және елдегі салық-қаржы жағдайын түсіну үшін, маңызды басқа да ақпарат егжей-тегжейлі баяндалады. 2019 36
Қабылданған бюджет Парламентпен бекітілген бюджет. 2019 89
Азаматтық бюджет Атқарушы биліктің мемлекеттік бюджет ұсынысының немесе қабылданған бюджеттің техникалық бөлшектерсіз, халықты негізгі ақпаратпен таныстыру үшін арнайы жасалған нұсқасы. 2019 42
Ағымдағы есептер Әр түрлі уақыт аралығында жинақталған нақты түсімдер, нақты шығыстар мен берешек туралы ақпаратты қамтиды; тоқсан сайын немесе ай сайын шығарылады. 2017 & 2018 89
Жарты жылдық шолу Қаржылық жылдың ортасындағы жағдай бойынша бюджеттің атқарылуы жөніндегі кешенді жаңартуды қамтиды; экономикалық болжамдарға шолу жасауды және бюджеттің атқарылуы нәтижелерінің жаңартылған болжамын қамтиды. 2018 78
Жылдық есеп Қаржылық жылдың соңында үкіметтік есептердің жағдайын көрсетеді және мүмкіндігінше, бюджет саясатының мақсаттарына қол жеткізу кезінде алынған нәтижелерді бағалауды қамтиды. 2017 83
Аудиторлық есеп Жоғарғы бақылау органымен беріледі. Бұл құжатта жыл соңындағы үкімет есептілігінің негізділігі мен толықтығы қарастырылады. 2017 67

Ашықтық көрсеткіші 2019 жылғы Қазақстанның бюджет ашықтығын бағалау 2017 жылғы бағалауға қарағанда біршама жоғары. 

2019 жылы не өзгерді?

Қазақстан келесі себептердің арқасында бюджеттік ақпаратқа қол жеткізу деңгейін арттырды:

Азаматтық бюджетті онлайн жариялау.
Алдын ала бюджеттік өтінішті уақытылы онлайн жариялау.
Алайда Қазақстан бюджеттік ақпараттың қолжетімділігін төмендетті, атап айтқанда:
Бюджет жобасында ұсынылған ақпарат көлемін қысқартты.

Ұсынымдар

Қазақстан бюджет ашықтығын жақсартуға бағытталған, келесі ісәрекеттерге бірінші кезекте назар аударуы тиіс:

Бюджет жобасына мемлекеттік берешек және мемлекеттік саясат туралы ақпаратты, алдыңғы бюджеттік жылдардағы ақпаратты енгізу. Бұл берешек құрылымы туралы деректерді (мысалы, пайыздық мөлшерлемелер, өтеу мерзімдері және берешек ішкі немесе сыртқы болып табылатыны туралы), қабылданған мемлекеттік саясат бюджеттің шығыстары мен кірістеріне қалай әсер ететінін бағалауды, сондай-ақ бюджеттік жылға дейін бір жылдан астам шығыстар мен кірістер туралы ақпаратты жариялауды қамтиды.
Азаматтық бюджеттің толықтығын арттыру.

Қоғамдық қатысу

Басқаруды жетілдіру үшін бір ғана ашықтық жеткіліксіз болды. Бюджетті қалыптастыруға қоғамның қатысуы бюджеттің үлкен ашықтығына байланысты оң нәтижелерге қол жеткізудің негізі болып табылады. 
 
БАШ, сондай-ақ бюджет процесінің әр түрлі кезеңдеріне толыққанды қатысу үшін қоғамға ұсынылатын ресми мүмкіндіктерді бағалайды. Онда әрбір ел 0-ден 100-ге дейінгі шкала бойынша бағаланатын қаржылық ашықтықтың жаһандық бастамасының Қаржы саясатына қоғамның қатысу қағидаттарымен келісілген 18 тең баға көрсеткіштерінің көмегімен, орталық үкіметтің және жоғары бақылау органының (Есеп Комитетінің)  атқарушы, заңнамалық органдарының практикалары талданады. 
 
Қазақстан 17 балға тән (100-ден).

Қазақстандағы қоғамның қатысуын өзге елдермен салыстыру

Бүкіл әлем бойынша орташа көрсеткіш
14
Қырғызстан Республикасы
33
Грузия
28
Ресей
22
Қазақстан
17
Моңғолия
15
Әзірбайжан
9
Тәжікстан
7
Түркия
0
0
Жеткіліксіз
61
Жеткілікті
100

Бүкіл әлем бойынша қоғамның қатысуының озық тәжірибесі туралы қосымша ақпаратты осы жерден қараңыз:

Қоғамның бюджеттік процеске қатысуы үшін мүмкіндіктер көлемі

13
/100
Қоғамның бюджеттік процеске қатысуы үшін мүмкіндіктер көлемі
0
/100
Бюджетті әзірлеу
(атқарушы билік)
25
/100
Бюджетті бекіту
(заң шығарушы орган)
44
/100
Орындау
(атқарушы билік)

әлсіз: 0 - 40; шектеулі: 41 - 60; жеткілікті: 61 - 100

Ұсынымдар

Қазақстанның Қаржы министрлігі бюджетті орындау кезінде қоғаммен кеңесу үшін Қоғамдық кеңес құрды, бірақ қоғамның бюджет процесіне қатысуын, одан әрі кеңейту үшін, келесі шараларға бірінші кезекте назар аударуы тиіс:

Кез келген ниет білдірген азаматтық қоғам ұйымының, немесе қоғамдық өкілдердің қатысуына мүмкіндік беретін бюджетті әзірлеуге және орындауға қатысу тетіктерін кеңейту.
Халықтың әлеуметтік осал топтарымен және аз ұсынылған топтармен тікелей немесе олардың ұйымдары арқылы белсенді өзара қарым-қатынас жасау.

Қазақстан Парламенті келесі шараларға бірінші кезекте назар аударуы тиіс:

Қоғамның немесе азаматтық қоғам ұйымдарының өкілдеріне бюджет жобасын бекіткенге дейін тыңдау барысында сөз сөйлеуге мүмкіндік беру
Қоғамның немесе азаматтық қоғам ұйымдарының өкілдеріне жоғары бақылау органының есебі бойынша тыңдау барысында сөз сөйлеу құқығын беру.

Қазақстан бюджетінің орындалуын бақылау жөніндегі Есеп комитеті қоғамға, оның аудит бағдарламасын әзірлеуге көмектесу үшін тетіктер жасады. Қоғамның бюджеттік процеске қатысуын кеңейту үшін ол келесі іс-әрекеттерге бірінші кезекте назар аударуы тиіс:

Қоғамдық тиісті аудиторлық тексерулер жүргізуге жәрдемдесетін тіркелген ресми тетіктерді құру.

Бюджетті қадағалау

БАШ-да, сондай-ақ бюджет процесіндегі заңнамалық және жоғары бақылау органдарының рөлі, сондай-ақ олардың тиімді қадағалауды қаншалықты қамтамасыз етуге қабілетті екені қарастырылады; әрбір ел тең 18 көрсеткіштердің негізінде, 0-ден 100-ге дейінгі шкала бойынша бағаланады. Сонымен қатар, зерттеу аясында Тәуелсіз фискалдық институттар туралы қосымша ақпарат жиналады (кірістіруді қараңыз). 

Қазақстандағы заңнамалық және жоғары бақылау органы, бюджет процесі барысында тиісті бақылауды жүзеге асырады, бұл ретте қадағалаудың жиынтық көрсеткіші 67 (100-ден) құрайды. Олар бойынша жекелеген бағалар төменде келтірілген:

Парламент:

0
75
100
жеткілікті

Жоғары бақылау органы:

0
50
100
шектеулі

әлсіз: 0 - 40; шектеулі: 41 - 60; жеткілікті: 61 - 100

Ұсынымдар

Қазақстан Парламентінің жоспарлау кезеңінде және оны орындау барысында бюджетті бақылау үшін жеткілікті өкілеттігі бар. Қадағалауды одан әрі жақсарту үшін, ол мынадай шараларға бірінші кезекте назар аударуы тиіс:

Парламент бюджет жобасын атқарушы биліктен қарауға алғанға дейін және ұсынымдарды бекіткенге дейін бюджет саясатын талқылауы тиіс.
Парламент аудиторлық есепті зерделеп, өз қорытындыларын онлайн жариялауы тиіс.

Республикалық бюджеттің атқарылуын бақылау жөніндегі есеп комитеті тарапынан тәуелсіздікті нығайту және аудитті қадағалауды жақсарту үшін, Қазақстанға келесі шараларды қабылдау ұсынылады:

Жоғары бақылау органының басшысын тағайындауды және қызметтен ауысуды заңнамалық немесе соттық келісімді талап етуге міндетті.

Тәуелсіз фискалдық мекемелерді құрудың қалыптасқан практикасы
 
Қазақстан тәуелсіз фискалдық мекемесі жоқ (ТФМ).  ТФМ бюджеттік процесс барысында атқарушы билік және/немесе Парламент үшін бағалы, тәуелсіз және бейтарап ақпарат көзі ретінде жиі танылады. 
 
*Бұл көрсеткіштер бюджет ашықтығы шолуында *бағаланбады* 

Әдістеме

  • 2019 жылғы БАШ-да тек 2018 жылдың 31 желтоқсанына дейін орын алған құжаттар, іс-шаралар немесе оқиғалар бағаланды. 
     
  • Зерттеу әрбір елде бюджет бойынша тәуелсіз сарапшы толтыратын сауалнамаға негізделген:

    Жанар Джандосова мен Фатима Джандосова  
    «Sange» Зерттеу орталығы
    Қазақстан, Алматы қаласы, Мамыр-1 ықшам ауданы, 27, 19-офис.
    [email protected] және [email protected]
     
  • Зерттеудің сапасы мен шынайылығын арттыру мақсатында әрбір елдің сауалнама жобасын жасырын тәуелсіз сарапшы, ал Қазақстанда Қаржы министрлігінің өкілі қарайды. 

Басқа жылдар